آب و آفتاب و آینه

هر کسی گَر عَیْبِ خود دیدی زِ پیش
کِی بُدی فارغ وِیْ از اِصْلاحِ خویش؟

غافل‌اَند این خَلْق از خود ای پدر
لاجَرَم گویند عَیْبِ هَمدِگَر

من نَبینَم رویِ خود را ای شَمَن
من بِبینَم رویِ تو، تو رویِ من

آن کسی که او بِبینَد رویِ خویش
نورِ او از نورِ خَلْقان است بیش

مثنوی

یکی از آفات بزرگی که شخصیت انسان را مخدوش می کند عیب جویی است.عیب جویی نشانه ضعف شخصیتی فرد و کوتاه بینی است و نیز بیانگر این حقیقت که فرد هنوز در پله اول رشد و تکامل مانده و نگاهی هر چند سطحی به ویژگیهای خود نکرده است.
انسان عاقل خردمند دور اندیش به جای عیب یابی و عیب جویی از دیگران بسان آینه ای برای اصلاح خود و دیگران است.
هرکسی اگر عیب خودش را پیشاپیش ببیند, هرگز از اصلاح خودش دست بر می دارد؟ البته که نه.وقتی که بر عیب خود واقف نیسیم پس چشم بر عیب دیگران هم ببندیم. ای پدر, این مردمان از صفات و اخلاق خود غافل هستند, از این رو ناگریز به گفتن عیب های دیگران هستند.عفلت در هر زمینه ای ناپسند است ولی بر عیوب خود بیشتر.چرا که چنین می پنداریم که نقص فقط در دیگران است و ما از آن بری هستیم

 من روی خود (خصلت های خود) را نمی توانم ببینم بلکه من می توانم روی تو را و تو می توانی روی من را ببینی.من عیوب ظاهری خود را ممکن است نبینم پس به طریق اولی از ضعفهای رفتاری و اخلاقی خود نیز غافلم.اگر کسی بتواند روی خودش را ببیند  یعنیبا شخصیت خود آشنا شود, نور عقل و خرد و شناخت در  وجود او از بقیه افراد بیشتر است.

پس خود شناسی و پرداختن به خود و از حال خود غافل نماندن گامی اساسی در رشد شخصیت هر فردی است.