آب و آفتاب و آینه

هر کبوتر می‌پرد در مذهبی
وین کبوتر جانب بی‌جانبی‌

ما نه مرغان هوا نه خانگی
دانه‌ی ما دانه‌ی بی‌دانگی‌

ز آن فراخ آمد چنین روزی ما
که دریدن شد قبا دوزی ما

در این چهار بیت مولانا به اختصار اشاره می کند که پیروان و ارباب مداهب هر کس طریقی در پیش گرفته اند اما عارفان واقعی از قیود مذهب رها شده اند و هرگز در بند هیچ قیدی نیستند آنها تنها یک هدف دارند و آن رضای دوست است

این ابیات، تفسیری زیبا و عارفانه از آیه 115 سوره بقره می باشد :

( وَالله الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ الله إِنَّ الله وَاسِعٌ عَلِيمٌ )

شرق و غرب [ و همه جهات] مخصوص خداست . به هر سویی روی کنید ، سوی او رو کرده اید . براستی که او رحمت گستر و داناست .

می فرماید هر کسی در بند مذهبی ست. وی چون پرنده ای ست پران بسوی دانه ای که دیده است .اما عزیزان عارف حق، گویی کبوتری هستند که بسوی آن بی مکان و زمان در پروازند . غذای آنان دانۀ بی دانگی ست . یعنی نه به مال و خوشی این دنیا دل بسته اند ونه بر امید نعیم بهشتی نشسته اند . و یا این گونه هم می توان دریافت که مولانا اشاره به وجود خویش دارد و در نهایت شکسته نفسی اعلام می دارد ما نه مرغ آسمانی هستیم که به علم غیبی آراسته باشیم و داعیه ارشاد داشته باشیم، و نه از نوع مرغان بی پرواز خانگی که از پریدن ناتوان باشیم . ــ کنایه از کسانی که باوری به وجود جهانی سوای دنیای ماده ندارند . ما از خود رسته ایم و در پی شوکت و شکوه انچنانی نیستیم و در پی حشمت و جاه نخواهیم بود و لذا در دل به آرامشی رسیده ایم که دنیا برایمان تنگ نخواهد شد چرا که دلمان وسیع است.