آن هنگام که تاریکی شب همه جا را فرا می گرفت و سکوتی عمیق بر فضا حاکم می شد صدایی دلنشین و حزین به آرامی طنین افکن می شد و مادری به قصد خواباندن نوزاد دلبندش نوایی دل نشین سر می داد.
نوای لا لایی بود که در دل شبها به آرامی روح کودک را می نواخت.لا لایی یا لایه لایه در اصطلاح آوازی است که مادران برای خواباندن کودکان می لالايی» نخستين پيمان آهنگين و شاعرانه ای است که ميان مادر و کودک بسته می شود. رشته ای است، نا مریی که از لب های مادر تا گوش های کودک می پويد و تأثير جادويی آن خواب ژرف و آرامی است که کودک را فرا می گيرد. رشته ای که حامل آرمان ها و آرزوهای صادقانه و بی وسواس مادر است.
در زبان کردی نیز این آهنگ های دلنشین سینه به سینه روایت شده اند و هدف اصلی آنها در نهایت خواباندن کودکان است.کودکانی که هنگام خواب با صدای شیرین و دلنشین مادر سرگرم می شوند و لحظاتی بعد خوابی آرام و عمیق آنها را در بر می گیرد .
در واقع لالا یی ها عمیق ترین احساسات مادرانه هستند که ضمن آرام کردن کودک و خواباندن او می توانند به خوبی بیانگر آرمان ها ،آرزوها ،عقاید،اندیشه ها و عواطف فرو خورده یک مادر باشند.در پس هر لالایی مادرانه چه بسا دردها و رنج های عمیقی هستند که جایی بهتر از کنار بستر فرزند برای خود نمایی نداشته باشند.
نوای لالایی زیبا،دل نشین و آرام بخش بود.مادر از ته دل می خواند .لحن صدا ی سوزناک و غم نهفته در آن بیانگر مفاهیمی عمیق بود مفهوم لالایی ها در بسیاری موارد مشترک است.کودک باید زود بخوابد زیرا فرصت اندک است .فرزند باید شجاع باشد و مقاوم.مادر از بند بیزار است و از آینده کودک هراسان.گاه فرزندش را به میدان جنگ می فرستدوگاه او را در رخت عروسی می بیند و گاه از آینده شیرین برایش می گوید…….
لالایی ها می توانند آیینه ای تمام نما از مسایل سیاسی،اجتماعی،اقتصادی،محیط زندگی،مذهب و حتی اشارات تاریخی و اساطیری باشند.لالایی ها دو قسمت مجزا دارند یکی شعر و یکی آهنگ.شعر مال مادر است و آهنگ خاص کودک.کودک هرگز شعر را نمی فهمد بلکه انسی با صدای مادر دارد که ترنم آن به او آرامشی عمیق می بخشد و مادر در میان اشعار خود را می خواند.
کودک با لالایی مادر به آرامی می خوابید و مادری که بی مکتب و استاد، دغدغه های درونی خود را با ریتمی هنرمندانه بر زبان جاری می ساخت و در خلوت شبانه چه زیبا این لحن دلپذیر تا اعماق وجود نفوذ می کرد و چه بسیار بزرگ سالانی که پنهانی گوش به این آهنگ دل پذیر می سپردند و غرق رویاهای شیرین می شدند.
نوای لالایی زمانی گیراتر و دلپذیرتر می شد که با صدای ریتمیک و هماهنگ جیر جیر گهواره چوبی قدیمی در می آمیخت و موسیقی سراسر احساس و خاطره انگیز را ماندگارتر می کرد.
لالایی ها بخشی از ادبیات شفاهی و ترانه های عامیانه و از نخستین سروده های انسانی هستند که در هر ملتی رنگ و بویی خاص دارند و به صورت شفاهی به نسل های بعدی منتقل شده اند.هر چند در دوران متاخر بسیاری از این آهنگ ها به صورت مکتوب نگارش یافته اند اما کیست که نداند خواندن آنها مدت هاست روبه زوال است و دیگر اثری از این آهنگ های دلنشین و نجواهای شبانه مادران باقی نمانده است.
لالایی ها دل انگیزترین نغمه های مادرانند که بر جان و دل کودکان خود می نشانند تا آن ها را از بی خوابی و بی تابی دور کنند این سروده های فولکلور از یک طرف آینه ی تمام نمای باورها و شیوه زیستن عصر خود بودند و از طرفی اولین عهد و رابطه ای که بین مادر و کودک بسته می شود.رشته ای بود نادیدنی که از لبان مادر تا گوش های کودک می پرید و اثر آن خواب عمیق و آرامی که بر کودک چیره می گشت؛آن هم پس از یک روز کاری سراسر خستگی که بر مادر گذشته بود در فضایی که مادر مثل یک مرد کار می کرد.رشته ای بود نامریی که نمایانگر آرمانها و آرزوهای راستین مادر بود.عشقی فروخورده زنی بود که مامن و ماوایی بهتر از این جا برای بروز نیافته است اعترافی بود به رازهای نهفته در دل و یا قدم نهادن در دنیای شیرین و پران آرزوها و رویاهایی که در سر داشت و تحقق آنها را تنها در فردای کودکان می دید.دنیای رنگی مادران بر بال این نوازش های عاشقانه خود را نشان می داد و تخیل مادر در خلق سروده های زیبا می شکفت و جنبش پیاپی گهواره،رنگی از توازن و تکرار بر آن می افزود.
اینک اما اثری از این آهنگ های دل نشین بر این گهواره های مدرن و هوشمند و آراسته به تکنولوژی نیست تو گویی قطع ارتباط و جدایی مادر و فرزند بسیار زودتر از هر زمانی شروع می شود.
زندگی پیشرفته امروزی مجالی برای حفظ این میراث گران بها نگذاشته است.امروز شاید کمتر نوزادی باشد که با نوای دل نشین لالایی مادر به خواب رود.آهنگ های وارداتی از زبان عروسک های سخنگو و یا اسباب بازی های جادویی و…..خواب نوزاد را نیز تسخیر می کنند و این نجواهای دل نشین نیز مانند بسیاری از آداب و رسوم قدیمی ما به بوته فراموشی سپرده می شوند.